မြန်မာပြည်က လူအတော်များများ သွေးတိုး၊ဆီးချို၊အသည်း အဆီဖုံးရောဂါတွေ ဖြစ်နေရတဲ့ အဓိက တရားခံ

Unicode

မန်မာပြည်က လူအတော်များများ သွေးတိုး၊ဆီးချို၊အသည်း အဆီဖုံးရောဂါတွေ ဖြစ်နေရတဲ့ အဓိက တရားခံ

လက်ဖက်ရည်ဆိုင်မှာ ညီတော်မောင် က သူငယ်သူငယ်ချင်း နဲ့ထိုင်နေတော့မူခင်းဆရာဝန်ဖြစ်တဲ့ သူ့ငယ်ချင်းက ဆီကြော် မစားရဲဘူးလို့ ဆိုတယ်။

သူအလုပ်အရ သေတဲ့သူတွေကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရတော့ သူပြောပုံအရ ဝတဲ့သူမှ မဟုတ်ဘူး မြန်မာ ပြည်မှာ အတော်များများ ကအထဲမှာ ဆီတွေစုနေတယ်လို့ ဆိုတယ် အသည်းအဆီဖုံးတာမျိုး ကိုပြောတာလားတော့ မသိဘူးပေါ့။

ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက ဆီလျော့စားဖို့ ပြောနေကြတာလည်း ရှိတယ်။ တကယ်ပြန်ကြည့်ရင်ကျွန်တော်တို့ ငယ်ငယ်က လည်း ဒီလိုဆီပြန်စားခဲ့ကြတာပါဘဲ သို့ သော် ဆီဆိုတာကမြေပဲတွေ နှမ်းတွေက ကြိတ်တာ တွေစားတော့ အခုလိုမဖြစ်ဘူးပေါ့။

မှတ်မှတ် ရရ အရေးအခင်း အပြီးမှာ အစိုးရက မလေးရှားက စားအုန်းဆီတွေ စသွင်းတယ် သွင်းခါစက ပုံးနဲ့ ပေပါနဲ့ ဆီကို စားဖို့ သန့်ပြီးမှ လာတဲ့ဆီတွေ။ဒါတောင် အဲဒီ အချိန်အမျိုးသား ဓာတ်ခွဲမှာ ရှီတဲ့ အကြီးဆုံးက အမျိုးတော်တော့သူက နိုင်ငံရေးအရသွင်းခွင့်ပေးထားပေမဲ့ စားဖို့ မသင့်ဘူးလို့ ဆိုတယ်။

ပြီးတော့ အဲဒီက တည်းက ဆီကို သူလည်းမစားတော့ဘူး ၁၉၉၀ ဝန်းကျင်လောက်ကပေါ့။အဲဒီခေတ်က ကုန်ဈေးနှုံးတက်ရင် ဆူပူမှာကြောက်တော့ ဈေးကျအောင်စားဆီတွေ ဝင်လာတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မြေပဲနဲ့ နှမ်းတွေကပြည်ပထွက်ကုန်တော့ ကုန်ကြမ်းဈေးတက်ပြီး ဆီဈေးကတက်မရဘူး။

ဒီလိုနဲ့ ဆီစက်တွေ ပြုတ်ကုန်ကြတယ် နောက်ပိုင်း ပဲဖတ် နှမ်းဖတ်တွေ မရှိလို့တိရိစ္ဆာန် အစာတောင် ရှားပါးသွားတယ်။ ပြောရရင်တော့ မြန်မာအများစုကစားအုန်းဆီဘဲ စားကြရတဲ့ဘဝရောက်သွားတယ်။

အင်္ဂလန်က ဂျာမဏီက စက်တွေ စိန်ပန်းက ထုတ်ကုန်ဆီစက်တွေလည်းရပ်ပြီး အလုပ်သမားတွေ လုပ်ငန်းတွေ ရပ်ကုန် ပြီးသူတို့ တစ်တွေ အခြားရောက်သွားတယ်။ နောက်ပိုင်းတရုတ်ဆီစက်တွေဝင်လာပေမဲ့ သိပ်မကြီးကျယ်တော့ဘူး။

ဆီကို ဈေးကွက်မှာ အရင်က ပေပါလိုက် လာပေမဲ့ နောက်ပိုင်းမှာ အခုတိုင် လူတွေစားတဲ့ဆီကို သင်္ဘောဝမ်းဗိုက်မှာဒီအတိုင်း ထည့်လာတဲ့ စက်မှုကုန်ကြမ်းလိုဝင်လာတဲ့ ဆီတွေကို ဘဲ မြန်မာတွေစားနေကြရတယ်။

တစ်ခေတ်က ဆီသွင်းခွင့်ပါမစ်ကို နိုင်ငံတော်ရဲ့ ထိပ်ဆုံးက ကိုင်ပြီး တော်ရုံခရိုနီတောင် လက်ခွဲဘဲ ရကြတယ်။

ဆီဖြန့်သူ တွေက အခွင့်ထူးခံတွေဖြစ်ပြီး ဖုန်းတွေ ကားပါမစ်တွေ မြေတွေလိုအစိုးရဌာနတွေက အစ အလုပ်ဖြစ်တဲ့ ငွေရှာပေးတဲ့ စနစ်လို့မြင်နိုင်အောင်လုပ်ပြီး ဆီကို ထင်သလိုဖြန်ခဲ့တော့ Quality တွေ ကျန်းမာရေးတွေ ဘာတွေက ဝင်မပြောနိုင်သလိုဈေးကွက်စီးပွားရေးအရ လည်း ကောင်းတာမပြိုင်နိုင်ကြတောဘူးပေါ့။

နောက်ပိုင်းမှာ ပဲဆီသန့်တွေ ဘာတွေ ထွက်လာပေမဲ့လည်း ပြဿနာကမြေပဲဈေးကြီးတာ အရင်ကလောက် တောင်သူ တွေ မြေပဲမစိုက်နိုင်ကြတာ(ဆည်ရေဖြန်တဲ့ကိစ္စတွေနဲ့ အခြားတွေပါပါတယ်) စိုက်တာတွေကကြိတ်တာတွေက ဈေးကွက်ကပေးနိုင်တဲ့ ဈေးနဲ့ မရောင်းနိုင်တော့တာကြောင့်မြေပဲနှမ်းက တကယ်ကြိတ်တဲ့ ဆီ ရှားလာတယ်။ industry ရပ်သွားတယ်။

အားမနာတမ်းပြောရရင် လိမ္မော်သီးကို ညစ်တဲ့ အရေနဲ့ ရေထဲကိုလိမ္မော်အနံအရသာ ထည့်ထားတဲ့ အဖျာ်ရည် က လိမ္မော်ရည်မတူသလိုတစ်ချို့ က ပဲဆီဆိုတာ စားအုန်းဆီတွေကို ဘဲ နည်းပညာနဲ့ အရောင်ချွတ် အရသာချွတ်ပြီး ပဲဆီ အနံတွေ အရသာတွေ ထည့်တယ်။

ကိုယ်တွေ ဆီမှာ အဲဒါတွေကို ဘဲ ဗူးတွေနဲ့ထည့်ရောင်းတာတွေ ရှိတော့ ပဲဆီစားလည်းတကယ်တော့ စားအုန်းဆီတွေဘဲ ဗိုက်ထဲဝင်သလိုဖြစ်နေတယ်။ အနံအရသာဘဲ ပဲဆီ ဖြစ်နေတာလေ။

အိမ်မှာ ဘယ်လိုဘဲ လျော့စားစား ရွေးစားစား လက်တွေ အပြင်မှာလက်ဖက်ရည်ဆိုင်မှာ လမ်းမှာ နယ်မှာ စားနေရတာ တွေက ရွေးစရာသိပ်မရှိဘူးပိုဆိုးတာက မြန်မာတွေက ဆီက အိုးပြန့်နဲ့မကြော်ဘဲ ကြော်ပြီးသားနဲ့ ပြန်ကြော်တာတွေက ပိုဆိုးစေတယ်ကို Soe Nyi တို့ရဲ့ feel လို ဆိုင်တွေမှာတော့ နေကြာဆီ သုံးတယ် ကြော်ငြာထားတယ်

စားသုံးသူကာကွယ်ရေးက U Swe Tin Kyu အဆိုအရတော့ ဆိုင်ကြီးတွေမှာ သူတို့ ဆီကို ဘယ်တံဆိပ် ဘာကို သုံးတယ် ဆိုတာကြေငြာထားဖို့လိုတယ်ပြောတော့ ကျွန်တော်တို့ ကွန်ပျူတာက intel inside ဆိုတာ သွားသတိရတယ်။ ဒီလိုဘဲ အတွင်းမှာ ဆိုင်မှာချက်တာကြော်တာအတွက် ဘာဆီသုံးထားတယ်ပေါ့။

နာမည်ကြီး နန်းကြီးဆိုင်တွေ အကြော်အလှော် ဆိုင်တွေ ဒီလို လုပ်သင့်တယ်။တကယ်တာ့ မြန်မာပြည်က ဆီစက် industry ကြီးတစ်ခုလုံး ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်မှာတောင် ရှင်သန်လာခဲ့ပြီးမှ ပျက်သွားတာ ဟာ

ပြည်ပက သံလွင်ဆီလို ပဲပုတ်ဆီလို ကျန်းမာရေးနဲ့ ပိုပြီးညီတဲ့ အရသာပိုရှိတဲ့ ဆီတွေ အစားထိုးဝင်လာပြီး ပျက်သွား ရင် တောင်ခံသာပေမဲ့တကယ့် လက်တွေ့မှာ နိုင်ငံတကာမှာ လူမစားတဲ့ စက်မှုသုံးကန်ဆီတွေကအလဲထိုး ဖျက်ဆီးတာ ခံလိုက်ကြရတော့ ပိုရင်နာဖို့ ကောင်းတယ်နှစ် ၂၀ လောက်ကြာသွားတော့ ဆီစက်တင်မက ကုန်ကြမ်းဈေးကွက်ပါ ထိလာတယ်။

ပြောရရင် ကျွန်တော်လည်း ဆေးစစ်တော့ အသဲအဆီဖုံးတာ ရှိတယ်ဆိုတော့ ပြောကြတော့ မိတ်ဆွေအတော်မျာများ လည်း ဖုံးနေတာတွေ့ရတယ်။မြန်မာပြည်ရဲ့ဖက်ရှင်လိုဘဲ။ စင်္ကာပူလိုသာ သေသမျှ စစ်ဆေးပြီး သုတေသနလုပ်ရင် ဘယ်လိုနေမယ်မသိဘူး။ အခုလက်လှမ်းမှီသလောက်တောင်မြန်မာတွေ အစားအသောက်နဲ့ ဒုက္ခရောက်နေကြတယ်။

ကိုတိုး Myo Han Htun ကြီးပြောသလို ကုန်တိုက်ကြီးတွေက ဝယ်တာတောင်နိုင်ငံတကာ တံဆိပ်တွေတောင် ကိုယ်ဆီ ပို့တာ သူတို့ နိုင်ငံမှာရောင်းတာထက် တစ်ရေနိမ့်တယ်ဆိုဘဲ။ကြည့်လိုက်ရင်တော့ တိုင်းပြည်က ပညာရေးမှာ ထိပ်ဆုံးက ယခုတိုင် မိဘတွေ ကျောင်းသားတွေအသဲစွဲက ဆေးကျောင်းပါ။

ဒီတော့ အတော်ဆုံး သူတွေ ဒီဖက် ထဲ ရောက်ကုန်တယ်လို့ တွက်ရင်တောင် အခု တိုင်းပြည်မှာ ဆေးကုရင် ဘန်ကောက်ထွက်ကုတဲ့ စားရိတ်က မနဲဘူး ။နောက်ပြီး ကျန်တဲ့ သူတွေ ပြည်တွင်းကုကြတာမှာ အလုပ်နဲ့ ထိမ်းရတဲ့ ဝန်မမျှအောင် ဆေးရုံတွေ လူကျပ်နေတယ် ။

နောက်ပြီး ကျွန်တော်နားလည်သလောက် health ဆိုတဲ့ ကျန်းမာရေးဆိုတာ ကုသတာတင်မက မဖြစ်အောင် ကျန်းမာအောင်လည်းတာဝန် ရှိတယ်FAO တို့ အစားအသောက်စစ်တာတွေ ရှိသလို စီးပွားကူးသန်းကလည်း စားသုံးသူကာကွယ်ရေးတွေ ဖွဲ့စည်းပုံမှာတော့ ရှိတယ်။

အမေရိကားမှာတော့ ဆိုင်တွေ အရပ်ဝတ်နဲ့ လိုက်စစ်သူတွေက အစားအစာကို ကြမ်းပြင်နဲ့ သတ်မှတ်ပေအောက် မထားရတာအစားအသောက် ထိန်းသိမ်းတာတွေမှာ အေးခဲရင်အေးခဲထား ပူရင်ပူထား ဆိုတာ ဒီဂရီတွေ တိတိပပ သတ်မှတ်ထားတယ်။

စားသောက်ဆိုင်လုပ်သူတွေ သင်တန်းတက်ပြီး လက်မှတ်ယူထားရတယ်။ ဆောင်ရန်ရှောင်ရန်တွေ သိကြရတယ်။ ကိုယ်ဆီမှာတော့ ကိစ္စမရှိပါဘူးတွေများတယ်။

ဘန်ကောက်လောက် ရောက်ရင်တောင် လမ်းဘေးဈေးသယ်ချင်းအတူတူ အသီးတွေကို ခြင်ထောင်စလေး ဖုံးထားကြတာ လက်အိပ်နဲ့ကိုင်တာအသုံးအဆောင်တွေက သစ်သားမသုံးဘဲ စတီးတွေသုံးတာ ခေါင်းစွတ်တွေ ရင်ကာတွေ ဝတ်ထားကြ တာ စတာတွေကို မြင်နိုင်မှာပါ။

အတုယူစရာတွေ အများကြီးပါ။ ဂျပန် တိုကျိုးက ငါးဒိုင်ရောက်တော့ သားစိမ်းငါးစိမ်းတွေခုတ်ထစ်ရောင်းဝယ်နေတာ လုံးဝညှီစော်မနံတာတွေ့ခဲ့ရတယ်။သန့်ရှင်းရေးစနစ်တွေ သိပ်ကောင်းတယ်။ ဝယ်ရင်တောင် ထုတ်ပိုးပေးတာက ရေခဲအကာက အစ ပါပြီးသား။

တကယ်တော့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝဆိုတာ ကံ စိတ် ဥတု အဟာရ ပေါ်မူတည်ပြီး ကြီးထွားနေကြတာပါ။ မတည့်တာတွေ စားရင်ရှေးကံ ဘယ်လောက်ကောင်းကောင်း ဥတု အဟာရကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ရုပ်ပြောင်းလဲမှု့ဖြစ်မှာပါဘဲ။ပတ်ဝန်းကျင်မှာ Social learning theory အရ သူများလုပ်လို့ လုပ်နေတာတွေကို

behivour change လုပ်ဖို့ mind set change လုပ်ဖို့ ခက်တာမှန်ပေမဲ့တိုင်းပြည်အတွက် ဘဲပြောပြောမီးသားစုတွေအတွက်ဘဲပြောပြော ကျန်းမာမှအလုပ်လုပ် နိုင်မှာပါ။ ကမ္မဇရုပ် အပြင် ဥတုဇရုပ် အဟာရဇရုပ်စိတ္တဇရုပ်တွေ နဲ့ဖန်တီးထားတာဖြစ်တာကြောင့် အဟာရ မကောင်းရင် ခန္ဒာမကောင်းနိုင်ပါဘူး။ ရှင်းပါတယ်။

မဟာဂန္ဒရုံဆရာတော်ကြီးရဲ့ ကျောင်းတိုက်စည်းကမ်းမှာ စိတ်ကောင်း ရှိဖို့ ပထမရဲ့နောက်မှာ ကျမ်းမာဖို့ က ရှေ့ကျပါတယ် စာတတ်ဖို့ က နောက်ဆုံးမှာပါ။ပြီးခဲ့တဲ့ U23 နဲ့ U20 ဘောလုံးပွဲတွေမှာ မြန်မာတွေကြိုးစားပေမဲ့ ရေရှည် ခန္ဒာကိုယ် ကွာတာကစကားပြောသလိုပါဘဲ။ ကိုယ်ဆီက အားကစားတင်မဟုတ်ပါဘူး

ကျန်တဲ့ လူမှု့ရေးစီးပွားရေး ပညာရေး စတာ တွေ ပြိုင်ကြရင်လည်း တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ သက်လုံကျန်းမာရေး အဟာရ တွေ အရေးပါနေဆဲပါဘဲ။ ဒါတွေက သီခြားခွဲရှိမနေ ကြပါဘူး။တကယ်တော့ တွက်တတ်ရင် ရောဂါဖြစ်မှ အကုန်အကျခံတဲ့ ငွေကို မဖြစ်အောင်ကြိုသုံးရင် ပိုတောင် သက်သာနိုင် ပါသေးတယ်။

ကောင်းပြီ ပိုပေးမယ်ကောင်းတာစားမယ်လို့ ကျွန်တော်တို့ ဆုံးဖြတ်ပြီး ရင်တောင် ကိုယ်တွေဆီက အစားအသောက်တွေအသုံးအဆောင်တွေက အာမခံချက် ဘယ်လောက် ရှိသလဲမသိနိုင်တာတွေက ရင်မောစရာပါ။

ဆိုးဆေးတွေ စားဆော်ဒါနေရာက အဝတ်လျော်ဆိုဒါတွေ ဒိတ်လွန်ပြန်ရိုက်ထားတဲ့အစားအစာတွေ ဆေးတွေ အတုတွေ ဘာမှ သေချာသုတေသနမလုပ်ဘဲဈေးကွက်ထဲရောက်နေတဲ့ ဆေးတွေ နဲ့ အစားအစာတွေ ထိန်းသိမ်ထုတ်ပိုးမှု မတတ်လို့အန္တရယ် ရှိနေတာတွေ ကိုင်တွယ်တာမတတ်လို့ ဖြစ်ကြတာတွေ လည်း ရှိပါသေးတယ်။

ကားကောင်းတောင် ဆီမသန်တာထည့်ရင် မဆွဲတဲ့အပြင် ပျက်တတ်သေးတာလူတွေလည်း ခန္ဒာကိုယ်မှာ အဟာရက အရေးကြီးပါတယ်။သတိပြုကြဖို့ လိုပါတယ် စောင့်ထိမ်းကြဖို့ လောဘမတက်ကြဖို့အစားအသောက်ခုတ်လုပ်ရောင်းချတဲ့ လောကကသူတွေမှာ လိုပါမယ် ethic ရှိဖို့ နဲ့စေတနာ ရှေ့ထားနိုင်ပြီး ကံယုံပြီး မဟုတ်တာမလုပ် ကြဖို့ လိုပါတယ်။

မဟုတ်တာလုပ်သူတွေကို လည်း ရှာဖွေဖော်ထုတ် အရေးယူနိုင်ဖို့ လိုပါမယ်။စားသုံးသူတွေမှာလည်း ကျမ်းမာရေးအသိနဲ့ စားကြဖို့ အစားထိမ်းနိုင်ဖို့သတိရှိဖို့ ကိုယ်ကိုယ်ကို ဂရုစိုက်ဖို့ လိုပါတယ်။ အမှတ်တမဲ့ နဲ့ နေပြီးဖြစ်သလိုနေစားပြီး ဖြစ်လာမှ ကုရတာ မတန်ပါဘူး။ သတိထားကြစေချင်ပါတယ်။

ခက်တာက ဖြစ်လို့ ကုရင်တောင် ကျန်းမာရေးစစ်တဲ့ စက်တွေက လေဘေးအကျီလိုသူများတွေဆီက အဟောင်းတွေ အပေါစားကုန်ကြမ်းတွေဒိတ်လွန်တွေကြောင့် ကိုယ်တွေဆီမှာ ရောဂါမှန်မပြတာမတွေ့တာ မရှိတာတွေ တွေ့တာတွေ ဖြစ်နေကြတာတွေလည်း ဆိုးပါတယ်

% ကြီးကြီး လွဲတာတွေ ဖြစ်နေတာလည်း industry အတွက် မကောင်းပါဘူး သူများနိုင်ငံသွားကုကြတာဒါတွေပါပါတယ်။ ဒါလည်း စားသုံးသူကာကွယ်ရေးနဲ့ ဆိုင်မယ်ထင်ပါတယ်။ပြောရရင် ကလေးတွေကျောင်းမှာ ရောင်းနေတဲ့ အန္တရယ်ရှိတဲ့မုန်းတွေ က အစ ပြည်သူတွေ ထိတွေ့နေသမျှ တွေမှာ ယုံကြည့်စိတ်ချရဖို့အခွန်တွေယူထားတဲ့ တာဝန်ယူထားတဲ့ တက်သမျှအစိုးရတိုင်းမှာ တာဝန် ရှိပါတယ်။

သူတို့ တာဝန်က ဥပဒေက ခွင့်မပြုတာကို ငွေယူပြီးလုပ်ပိုင်ခွင့်ပေးရမှာမဟုတ်ပါဘူး။ ဥပဒေပတိုင်း ဖြစ်အောင်လုပ်ကြရမှာပါ။ မလုပ်နိုင်ရင် လုပ်နိုင်သူ ရှာဖိုလိုပါတယ်။မဟုတ်ရင်တော့ တစ်ပြည်လုံး ရေစုန်မျော ကြရတော့မှာပါ လို့ဘဲမြင်မိပါတယ်။

စာရှည်ကြီးဖတ် ပေးလို့ မိတ်ဆွေကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

Ye Myat Thu (လေးစားမှုဖြင့် ခရက်ဒစ်)

Zaw Gyi

မန္မာျပည္က လူအေတာ္မ်ားမ်ား ေသြးတိုး၊ဆီးခ်ိဳ၊အသည္း အဆီဖုံးေရာဂါေတြ ျဖစ္ေနရတဲ့ အဓိက တရားခံ

လက္ဖက္ရည္ဆိုင္မွာ ညီေတာ္ေမာင္ က သူငယ္သူငယ္ခ်င္း နဲ႔ထိုင္ေနေတာ့မူခင္းဆရာဝန္ျဖစ္တဲ့ သူ႔ငယ္ခ်င္းက ဆီေၾကာ္ မစားရဲဘူးလို႔ ဆိုတယ္။

သူအလုပ္အရ ေသတဲ့သူေတြကို ခြဲစိတ္စစ္ေဆးရေတာ့ သူေျပာပုံအရ ဝတဲ့သူမွ မဟုတ္ဘူး ျမန္မာ ျပည္မွာ အေတာ္မ်ားမ်ား ကအထဲမွာ ဆီေတြစုေနတယ္လို႔ ဆိုတယ္ အသည္းအဆီဖုံးတာမ်ိဳး ကိုေျပာတာလားေတာ့ မသိဘူးေပါ့။

ဒီကိစၥနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးဌာနက ဆီေလ်ာ့စားဖို႔ ေျပာေနၾကတာလည္း ရွိတယ္။ တကယ္ျပန္ၾကည့္ရင္ကြၽန္ေတာ္တို႔ ငယ္ငယ္က လည္း ဒီလိုဆီျပန္စားခဲ့ၾကတာပါဘဲ သို႔ ေသာ္ ဆီဆိုတာကေျမပဲေတြ ႏွမ္းေတြက ႀကိတ္တာ ေတြစားေတာ့ အခုလိုမျဖစ္ဘူးေပါ့။

မွတ္မွတ္ ရရ အေရးအခင္း အၿပီးမွာ အစိုးရက မေလးရွားက စားအုန္းဆီေတြ စသြင္းတယ္ သြင္းခါစက ပုံးနဲ႔ ေပပါနဲ႔ ဆီကို စားဖို႔ သန႔္ၿပီးမွ လာတဲ့ဆီေတြ။ဒါေတာင္ အဲဒီ အခ်ိန္အမ်ိဳးသား ဓာတ္ခြဲမွာ ရွီတဲ့ အႀကီးဆုံးက အမ်ိဳးေတာ္ေတာ့သူက ႏိုင္ငံေရးအရသြင္းခြင့္ေပးထားေပမဲ့ စားဖို႔ မသင့္ဘူးလို႔ ဆိုတယ္။

ၿပီးေတာ့ အဲဒီက တည္းက ဆီကို သူလည္းမစားေတာ့ဘူး ၁၉၉၀ ဝန္းက်င္ေလာက္ကေပါ့။အဲဒီေခတ္က ကုန္ေဈးႏႈံးတက္ရင္ ဆူပူမွာေၾကာက္ေတာ့ ေဈးက်ေအာင္စားဆီေတြ ဝင္လာတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ေျမပဲနဲ႔ ႏွမ္းေတြကျပည္ပထြက္ကုန္ေတာ့ ကုန္ၾကမ္းေဈးတက္ၿပီး ဆီေဈးကတက္မရဘူး။

ဒီလိုနဲ႔ ဆီစက္ေတြ ျပဳတ္ကုန္ၾကတယ္ ေနာက္ပိုင္း ပဲဖတ္ ႏွမ္းဖတ္ေတြ မရွိလို႔တိရိစာၦန္ အစာေတာင္ ရွားပါးသြားတယ္။ ေျပာရရင္ေတာ့ ျမန္မာအမ်ားစုကစားအုန္းဆီဘဲ စားၾကရတဲ့ဘဝေရာက္သြားတယ္။

အဂၤလန္က ဂ်ာမဏီက စက္ေတြ စိန္ပန္းက ထုတ္ကုန္ဆီစက္ေတြလည္းရပ္ၿပီး အလုပ္သမားေတြ လုပ္ငန္းေတြ ရပ္ကုန္ ၿပီးသူတို႔ တစ္ေတြ အျခားေရာက္သြားတယ္။ ေနာက္ပိုင္းတ႐ုတ္ဆီစက္ေတြဝင္လာေပမဲ့ သိပ္မႀကီးက်ယ္ေတာ့ဘူး။

ဆီကို ေဈးကြက္မွာ အရင္က ေပပါလိုက္ လာေပမဲ့ ေနာက္ပိုင္းမွာ အခုတိုင္ လူေတြစားတဲ့ဆီကို သေဘၤာဝမ္းဗိုက္မွာဒီအတိုင္း ထည့္လာတဲ့ စက္မႈကုန္ၾကမ္းလိုဝင္လာတဲ့ ဆီေတြကို ဘဲ ျမန္မာေတြစားေနၾကရတယ္။

တစ္ေခတ္က ဆီသြင္းခြင့္ပါမစ္ကို ႏိုင္ငံေတာ္ရဲ႕ ထိပ္ဆုံးက ကိုင္ၿပီး ေတာ္႐ုံခ႐ိုနီေတာင္ လက္ခြဲဘဲ ရၾကတယ္။

ဆီျဖန႔္သူ ေတြက အခြင့္ထူးခံေတြျဖစ္ၿပီး ဖုန္းေတြ ကားပါမစ္ေတြ ေျမေတြလိုအစိုးရဌာနေတြက အစ အလုပ္ျဖစ္တဲ့ ေငြရွာေပးတဲ့ စနစ္လို႔ျမင္ႏိုင္ေအာင္လုပ္ၿပီး ဆီကို ထင္သလိုျဖန္ခဲ့ေတာ့ Quality ေတြ က်န္းမာေရးေတြ ဘာေတြက ဝင္မေျပာႏိုင္သလိုေဈးကြက္စီးပြားေရးအရ လည္း ေကာင္းတာမၿပိဳင္ႏိုင္ၾကေတာဘူးေပါ့။

ေနာက္ပိုင္းမွာ ပဲဆီသန႔္ေတြ ဘာေတြ ထြက္လာေပမဲ့လည္း ျပႆနာကေျမပဲေဈးႀကီးတာ အရင္ကေလာက္ ေတာင္သူ ေတြ ေျမပဲမစိုက္ႏိုင္ၾကတာ(ဆည္ေရျဖန္တဲ့ကိစၥေတြနဲ႔ အျခားေတြပါပါတယ္) စိုက္တာေတြကႀကိတ္တာေတြက ေဈးကြက္ကေပးႏိုင္တဲ့ ေဈးနဲ႔ မေရာင္းႏိုင္ေတာ့တာေၾကာင့္ေျမပဲႏွမ္းက တကယ္ႀကိတ္တဲ့ ဆီ ရွားလာတယ္။ industry ရပ္သြားတယ္။

အားမနာတမ္းေျပာရရင္ လိေမၼာ္သီးကို ညစ္တဲ့ အေရနဲ႔ ေရထဲကိုလိေမၼာ္အနံအရသာ ထည့္ထားတဲ့ အဖ်ာ္ရည္ က လိေမၼာ္ရည္မတူသလိုတစ္ခ်ိဳ႕ က ပဲဆီဆိုတာ စားအုန္းဆီေတြကို ဘဲ နည္းပညာနဲ႔ အေရာင္ခြၽတ္ အရသာခြၽတ္ၿပီး ပဲဆီ အနံေတြ အရသာေတြ ထည့္တယ္။

ကိုယ္ေတြ ဆီမွာ အဲဒါေတြကို ဘဲ ဗူးေတြနဲ႔ထည့္ေရာင္းတာေတြ ရွိေတာ့ ပဲဆီစားလည္းတကယ္ေတာ့ စားအုန္းဆီေတြဘဲ ဗိုက္ထဲဝင္သလိုျဖစ္ေနတယ္။ အနံအရသာဘဲ ပဲဆီ ျဖစ္ေနတာေလ။

အိမ္မွာ ဘယ္လိုဘဲ ေလ်ာ့စားစား ေ႐ြးစားစား လက္ေတြ အျပင္မွာလက္ဖက္ရည္ဆိုင္မွာ လမ္းမွာ နယ္မွာ စားေနရတာ ေတြက ေ႐ြးစရာသိပ္မရွိဘူးပိုဆိုးတာက ျမန္မာေတြက ဆီက အိုးျပန႔္နဲ႔မေၾကာ္ဘဲ ေၾကာ္ၿပီးသားနဲ႔ ျပန္ေၾကာ္တာေတြက ပိုဆိုးေစတယ္ကို Soe Nyi တို႔ရဲ႕ feel လို ဆိုင္ေတြမွာေတာ့ ေနၾကာဆီ သုံးတယ္ ေၾကာ္ျငာထားတယ္

စားသုံးသူကာကြယ္ေရးက U Swe Tin Kyu အဆိုအရေတာ့ ဆိုင္ႀကီးေတြမွာ သူတို႔ ဆီကို ဘယ္တံဆိပ္ ဘာကို သုံးတယ္ ဆိုတာေၾကျငာထားဖို႔လိုတယ္ေျပာေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ကြန္ပ်ဴတာက intel inside ဆိုတာ သြားသတိရတယ္။ ဒီလိုဘဲ အတြင္းမွာ ဆိုင္မွာခ်က္တာေၾကာ္တာအတြက္ ဘာဆီသုံးထားတယ္ေပါ့။

နာမည္ႀကီး နန္းႀကီးဆိုင္ေတြ အေၾကာ္အေလွာ္ ဆိုင္ေတြ ဒီလို လုပ္သင့္တယ္။တကယ္တာ့ ျမန္မာျပည္က ဆီစက္ industry ႀကီးတစ္ခုလုံး ဆိုရွယ္လစ္ေခတ္မွာေတာင္ ရွင္သန္လာခဲ့ၿပီးမွ ပ်က္သြားတာ ဟာ

ျပည္ပက သံလြင္ဆီလို ပဲပုတ္ဆီလို က်န္းမာေရးနဲ႔ ပိုၿပီးညီတဲ့ အရသာပိုရွိတဲ့ ဆီေတြ အစားထိုးဝင္လာၿပီး ပ်က္သြား ရင္ ေတာင္ခံသာေပမဲ့တကယ့္ လက္ေတြ႕မွာ ႏိုင္ငံတကာမွာ လူမစားတဲ့ စက္မႈသုံးကန္ဆီေတြကအလဲထိုး ဖ်က္ဆီးတာ ခံလိုက္ၾကရေတာ့ ပိုရင္နာဖို႔ ေကာင္းတယ္ႏွစ္ ၂၀ ေလာက္ၾကာသြားေတာ့ ဆီစက္တင္မက ကုန္ၾကမ္းေဈးကြက္ပါ ထိလာတယ္။

ေျပာရရင္ ကြၽန္ေတာ္လည္း ေဆးစစ္ေတာ့ အသဲအဆီဖုံးတာ ရွိတယ္ဆိုေတာ့ ေျပာၾကေတာ့ မိတ္ေဆြအေတာ္မ်ာမ်ား လည္း ဖုံးေနတာေတြ႕ရတယ္။ျမန္မာျပည္ရဲ႕ဖက္ရွင္လိုဘဲ။ စကၤာပူလိုသာ ေသသမွ် စစ္ေဆးၿပီး သုေတသနလုပ္ရင္ ဘယ္လိုေနမယ္မသိဘူး။ အခုလက္လွမ္းမွီသေလာက္ေတာင္ျမန္မာေတြ အစားအေသာက္နဲ႔ ဒုကၡေရာက္ေနၾကတယ္။

ကိုတိုး Myo Han Htun ႀကီးေျပာသလို ကုန္တိုက္ႀကီးေတြက ဝယ္တာေတာင္ႏိုင္ငံတကာ တံဆိပ္ေတြေတာင္ ကိုယ္ဆီ ပို႔တာ သူတို႔ ႏိုင္ငံမွာေရာင္းတာထက္ တစ္ေရနိမ့္တယ္ဆိုဘဲ။ၾကည့္လိုက္ရင္ေတာ့ တိုင္းျပည္က ပညာေရးမွာ ထိပ္ဆုံးက ယခုတိုင္ မိဘေတြ ေက်ာင္းသားေတြအသဲစြဲက ေဆးေက်ာင္းပါ။

ဒီေတာ့ အေတာ္ဆုံး သူေတြ ဒီဖက္ ထဲ ေရာက္ကုန္တယ္လို႔ တြက္ရင္ေတာင္ အခု တိုင္းျပည္မွာ ေဆးကုရင္ ဘန္ေကာက္ထြက္ကုတဲ့ စားရိတ္က မနဲဘူး ။ေနာက္ၿပီး က်န္တဲ့ သူေတြ ျပည္တြင္းကုၾကတာမွာ အလုပ္နဲ႔ ထိမ္းရတဲ့ ဝန္မမွ်ေအာင္ ေဆး႐ုံေတြ လူက်ပ္ေနတယ္ ။

ေနာက္ၿပီး ကြၽန္ေတာ္နားလည္သေလာက္ health ဆိုတဲ့ က်န္းမာေရးဆိုတာ ကုသတာတင္မက မျဖစ္ေအာင္ က်န္းမာေအာင္လည္းတာဝန္ ရွိတယ္FAO တို႔ အစားအေသာက္စစ္တာေတြ ရွိသလို စီးပြားကူးသန္းကလည္း စားသုံးသူကာကြယ္ေရးေတြ ဖြဲ႕စည္းပုံမွာေတာ့ ရွိတယ္။

အေမရိကားမွာေတာ့ ဆိုင္ေတြ အရပ္ဝတ္နဲ႔ လိုက္စစ္သူေတြက အစားအစာကို ၾကမ္းျပင္နဲ႔ သတ္မွတ္ေပေအာက္ မထားရတာအစားအေသာက္ ထိန္းသိမ္းတာေတြမွာ ေအးခဲရင္ေအးခဲထား ပူရင္ပူထား ဆိုတာ ဒီဂရီေတြ တိတိပပ သတ္မွတ္ထားတယ္။

စားေသာက္ဆိုင္လုပ္သူေတြ သင္တန္းတက္ၿပီး လက္မွတ္ယူထားရတယ္။ ေဆာင္ရန္ေရွာင္ရန္ေတြ သိၾကရတယ္။ ကိုယ္ဆီမွာေတာ့ ကိစၥမရွိပါဘူးေတြမ်ားတယ္။

ဘန္ေကာက္ေလာက္ ေရာက္ရင္ေတာင္ လမ္းေဘးေဈးသယ္ခ်င္းအတူတူ အသီးေတြကို ျခင္ေထာင္စေလး ဖုံးထားၾကတာ လက္အိပ္နဲ႔ကိုင္တာအသုံးအေဆာင္ေတြက သစ္သားမသုံးဘဲ စတီးေတြသုံးတာ ေခါင္းစြတ္ေတြ ရင္ကာေတြ ဝတ္ထားၾက တာ စတာေတြကို ျမင္ႏိုင္မွာပါ။

အတုယူစရာေတြ အမ်ားႀကီးပါ။ ဂ်ပန္ တိုက်ိဳးက ငါးဒိုင္ေရာက္ေတာ့ သားစိမ္းငါးစိမ္းေတြခုတ္ထစ္ေရာင္းဝယ္ေနတာ လုံးဝညႇီေစာ္မနံတာေတြ႕ခဲ့ရတယ္။သန႔္ရွင္းေရးစနစ္ေတြ သိပ္ေကာင္းတယ္။ ဝယ္ရင္ေတာင္ ထုတ္ပိုးေပးတာက ေရခဲအကာက အစ ပါၿပီးသား။

တကယ္ေတာ့ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ ဘဝဆိုတာ ကံ စိတ္ ဥတု အဟာရ ေပၚမူတည္ၿပီး ႀကီးထြားေနၾကတာပါ။ မတည့္တာေတြ စားရင္ေရွးကံ ဘယ္ေလာက္ေကာင္းေကာင္း ဥတု အဟာရေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ႐ုပ္ေျပာင္းလဲမႈ႕ျဖစ္မွာပါဘဲ။ပတ္ဝန္းက်င္မွာ Social learning theory အရ သူမ်ားလုပ္လို႔ လုပ္ေနတာေတြကို

behivour change လုပ္ဖို႔ mind set change လုပ္ဖို႔ ခက္တာမွန္ေပမဲ့တိုင္းျပည္အတြက္ ဘဲေျပာေျပာမီးသားစုေတြအတြက္ဘဲေျပာေျပာ က်န္းမာမွအလုပ္လုပ္ ႏိုင္မွာပါ။ ကမၼဇ႐ုပ္ အျပင္ ဥတုဇ႐ုပ္ အဟာရဇ႐ုပ္စိတၱဇ႐ုပ္ေတြ နဲ႔ဖန္တီးထားတာျဖစ္တာေၾကာင့္ အဟာရ မေကာင္းရင္ ခႏၵာမေကာင္းႏိုင္ပါဘူး။ ရွင္းပါတယ္။

မဟာဂႏၵ႐ုံဆရာေတာ္ႀကီးရဲ႕ ေက်ာင္းတိုက္စည္းကမ္းမွာ စိတ္ေကာင္း ရွိဖို႔ ပထမရဲ႕ေနာက္မွာ က်မ္းမာဖို႔ က ေရွ႕က်ပါတယ္ စာတတ္ဖို႔ က ေနာက္ဆုံးမွာပါ။ၿပီးခဲ့တဲ့ U23 နဲ႔ U20 ေဘာလုံးပြဲေတြမွာ ျမန္မာေတြႀကိဳးစားေပမဲ့ ေရရွည္ ခႏၵာကိုယ္ ကြာတာကစကားေျပာသလိုပါဘဲ။ ကိုယ္ဆီက အားကစားတင္မဟုတ္ပါဘူး

က်န္တဲ့ လူမႈ႕ေရးစီးပြားေရး ပညာေရး စတာ ေတြ ၿပိဳင္ၾကရင္လည္း တစ္ဦးခ်င္းစီရဲ႕ သက္လုံက်န္းမာေရး အဟာရ ေတြ အေရးပါေနဆဲပါဘဲ။ ဒါေတြက သီျခားခြဲရွိမေန ၾကပါဘူး။တကယ္ေတာ့ တြက္တတ္ရင္ ေရာဂါျဖစ္မွ အကုန္အက်ခံတဲ့ ေငြကို မျဖစ္ေအာင္ႀကိဳသုံးရင္ ပိုေတာင္ သက္သာႏိုင္ ပါေသးတယ္။

ေကာင္းၿပီ ပိုေပးမယ္ေကာင္းတာစားမယ္လို႔ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဆုံးျဖတ္ၿပီး ရင္ေတာင္ ကိုယ္ေတြဆီက အစားအေသာက္ေတြအသုံးအေဆာင္ေတြက အာမခံခ်က္ ဘယ္ေလာက္ ရွိသလဲမသိႏိုင္တာေတြက ရင္ေမာစရာပါ။

ဆိုးေဆးေတြ စားေဆာ္ဒါေနရာက အဝတ္ေလ်ာ္ဆိုဒါေတြ ဒိတ္လြန္ျပန္႐ိုက္ထားတဲ့အစားအစာေတြ ေဆးေတြ အတုေတြ ဘာမွ ေသခ်ာသုေတသနမလုပ္ဘဲေဈးကြက္ထဲေရာက္ေနတဲ့ ေဆးေတြ နဲ႔ အစားအစာေတြ ထိန္းသိမ္ထုတ္ပိုးမႈ မတတ္လို႔အႏၲရယ္ ရွိေနတာေတြ ကိုင္တြယ္တာမတတ္လို႔ ျဖစ္ၾကတာေတြ လည္း ရွိပါေသးတယ္။

ကားေကာင္းေတာင္ ဆီမသန္တာထည့္ရင္ မဆြဲတဲ့အျပင္ ပ်က္တတ္ေသးတာလူေတြလည္း ခႏၵာကိုယ္မွာ အဟာရက အေရးႀကီးပါတယ္။သတိျပဳၾကဖို႔ လိုပါတယ္ ေစာင့္ထိမ္းၾကဖို႔ ေလာဘမတက္ၾကဖို႔အစားအေသာက္ခုတ္လုပ္ေရာင္းခ်တဲ့ ေလာကကသူေတြမွာ လိုပါမယ္ ethic ရွိဖို႔ နဲ႔ေစတနာ ေရွ႕ထားႏိုင္ၿပီး ကံယုံၿပီး မဟုတ္တာမလုပ္ ၾကဖို႔ လိုပါတယ္။

မဟုတ္တာလုပ္သူေတြကို လည္း ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္ အေရးယူႏိုင္ဖို႔ လိုပါမယ္။စားသုံးသူေတြမွာလည္း က်မ္းမာေရးအသိနဲ႔ စားၾကဖို႔ အစားထိမ္းႏိုင္ဖို႔သတိရွိဖို႔ ကိုယ္ကိုယ္ကို ဂ႐ုစိုက္ဖို႔ လိုပါတယ္။ အမွတ္တမဲ့ နဲ႔ ေနၿပီးျဖစ္သလိုေနစားၿပီး ျဖစ္လာမွ ကုရတာ မတန္ပါဘူး။ သတိထားၾကေစခ်င္ပါတယ္။

ခက္တာက ျဖစ္လို႔ ကုရင္ေတာင္ က်န္းမာေရးစစ္တဲ့ စက္ေတြက ေလေဘးအက်ီလိုသူမ်ားေတြဆီက အေဟာင္းေတြ အေပါစားကုန္ၾကမ္းေတြဒိတ္လြန္ေတြေၾကာင့္ ကိုယ္ေတြဆီမွာ ေရာဂါမွန္မျပတာမေတြ႕တာ မရွိတာေတြ ေတြ႕တာေတြ ျဖစ္ေနၾကတာေတြလည္း ဆိုးပါတယ္

% ႀကီးႀကီး လြဲတာေတြ ျဖစ္ေနတာလည္း industry အတြက္ မေကာင္းပါဘူး သူမ်ားႏိုင္ငံသြားကုၾကတာဒါေတြပါပါတယ္။ ဒါလည္း စားသုံးသူကာကြယ္ေရးနဲ႔ ဆိုင္မယ္ထင္ပါတယ္။ေျပာရရင္ ကေလးေတြေက်ာင္းမွာ ေရာင္းေနတဲ့ အႏၲရယ္ရွိတဲ့မုန္းေတြ က အစ ျပည္သူေတြ ထိေတြ႕ေနသမွ် ေတြမွာ ယုံၾကည့္စိတ္ခ်ရဖို႔အခြန္ေတြယူထားတဲ့ တာဝန္ယူထားတဲ့ တက္သမွ်အစိုးရတိုင္းမွာ တာဝန္ ရွိပါတယ္။

သူတို႔ တာဝန္က ဥပေဒက ခြင့္မျပဳတာကို ေငြယူၿပီးလုပ္ပိုင္ခြင့္ေပးရမွာမဟုတ္ပါဘူး။ ဥပေဒပတိုင္း ျဖစ္ေအာင္လုပ္ၾကရမွာပါ။ မလုပ္ႏိုင္ရင္ လုပ္ႏိုင္သူ ရွာဖိုလိုပါတယ္။မဟုတ္ရင္ေတာ့ တစ္ျပည္လုံး ေရစုန္ေမ်ာ ၾကရေတာ့မွာပါ လို႔ဘဲျမင္မိပါတယ္။

စာရွည္ႀကီးဖတ္ ေပးလို႔ မိတ္ေဆြကို ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။

Ye Myat Thu (ေလးစားမႈျဖင့္ ခရက္ဒစ္)